De Erfgoedinspectie houdt toezicht op het behoud en beheer van het cultureel erfgoed. Dit toezicht beperkt zich niet tot het erfgoed van Nederland. De Erfgoedinspectie heeft ook een taak in het beschermen van het erfgoed uit de andere lidstaten van de Europese Unie. Door het wegvallen van de binnengrenzen van de Europese Unie is het namelijk mogelijk dat beschermd cultureel erfgoed onopgemerkt verplaatst kan worden naar een ander land. Sinds 2009 is Nederland ook gebonden aan mondiale regelgeving; het UNESCO-verdrag 1970. Deze regelgeving moet het verlies van cultuurgoederen voorkomen.

Cultureel erfgoed is een breed begrip. Wat er onder wordt verstaan kan van land tot land verschillen. De United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation, beter bekend als UNESCO, hanteert een definitie die wereldwijd wordt gebruikt: 'cultureel erfgoed omvat objecten die getuigenissen zijn van de geschiedenis en identiteit van een cultuur'. Hoewel binnen de Nederlandse wetgeving een iets andere definitie wordt gehanteerd, komt de intentie overeen met de verklaring van UNESCO. In de Nederlandse wetgeving omvat cultuur 'het geheel aan materiële en immateriële voortbrengselen van de mens en de gemeenschap waarin hij leeft'.

De omschrijving van cultureel erfgoed geeft al aan waarom het belangrijk is. Het draagt bij aan het historisch bewustzijn. Naast een grote culturele waarde hebben cultuurgoederen meestal ook een financiële waarde. Deze waarde is belangrijk voor de handel en is vaak de oorzaak van diefstallen uit musea en kerken of plunderingen van archeologische vindplaatsen. Aankoop van deze beschermde culturele voorwerpen kan een samenleving schaden. Een deel van de culturele identiteit kan verloren gaan evenals historische gegevens die zo belangrijk zijn voor toekomstige generaties. In- en uitvoer van cultuurgoederen is daarom aan regels gebonden. Over de eisen die aan u gesteld worden bij het in- en uitvoeren van cultuurgoederen leest u meer in deze brochure en op onze webpagina's over invoer en uitvoer.

De Erfgoedinspectie werkt voor haar toezichtstaak nauw samen met de Belastingdienst/douane van het ministerie van Financiën. Er is een gemeenschappelijk administratief systeem voor de afhandeling van de uitvoervergunningen voor cultuurgoederen buiten de EU. Daarnaast controleren beide organisaties de uitvoer van cultuurgoederen bij het grensoverschrijdende verkeer. Deze samenwerking is vastgelegd in een Kaderovereenkomst.